Senior, który słabo widzi, nadal może sam się ubierać, jeść i poruszać po znanym mieszkaniu. Twoja pomoc powinna ułatwiać mu te czynności i pozostawiać czas na ich wykonanie. Stałe miejsca rzeczy, jasne komunikaty i uzgodnione wsparcie pomagają zachować samodzielność w codziennej opiece.
Słaby wzrok a codzienna samodzielność: jak ustalić potrzebny zakres pomocy
Samo określenie „słabo widzi” niewiele mówi o potrzebach podopiecznego. Ograniczenia zależą od choroby oczu, a na codzienne funkcjonowanie wpływa też forma danego dnia. Trudność wzrokowa nie oznacza demencji ani konieczności korzystania z wózka.
Zacznij od pytania: „Co robi Pan sam, a przy czym chciałby Pan mojej pomocy?”. Dopytaj o sposób wsparcia. Jeden podopieczny poprosi o opisanie położenia przedmiotu, drugi będzie chciał, żebyś podała mu go do ręki. Obserwuj, jak radzi sobie w zwykłych sytuacjach, i zaufaj wypracowanym przez niego sposobom. Wolniejsze wykonanie czynności samo w sobie nie jest powodem, żeby ją przejąć. Uzgadnianie zakresu wsparcia z seniorem podkreśla także niemiecka organizacja osób niewidomych i słabowidzących DBSV.
Okulary i pomoce, z których senior już korzysta, powinny być sprawne i dostępne w znanym mu miejscu. Zgłoś rodzinie ich uszkodzenie lub brak. Dobór pozostaw okuliście i odpowiednim specjalistom, a organizację konsultacji rodzinie.
Słowne komunikaty zamiast wskazywania palcem i działania bez zapowiedzi
Zwracaj się bezpośrednio do seniora, po imieniu lub w sposób przyjęty w domu. Przy każdym podejściu zaznacz swoją obecność i przedstaw się krótko, żeby wiedział, kto do niego mówi. Nie zakładaj, że rozpoznał Cię po krokach. Gdy wychodzisz, powiedz o tym: „Idę do kuchni”. Dzięki temu podopieczny nie będzie kontynuował rozmowy z osobą, której już nie ma w pokoju.
Dotyk i czynność zapowiadaj, zanim je rozpoczniesz. „Czy mogę poprawić Panu rękaw?” daje możliwość odpowiedzi. Dopiero po uzgodnieniu pomocy przejdź do działania. Podobnie uprzedzaj, że zabierasz naczynie lub odsuwasz krzesło.
Gest i słowo „tam” nie wystarczą. Zamiast wskazywać palcem, powiedz: „Ręcznik jest na drugiej półce od góry” albo „Krzesło stoi po prawej stronie drzwi”. Przy określeniach „po prawej” i „po lewej” przyjmuj perspektywę seniora. Mów konkretnie, bez opisywania naraz całego pomieszczenia.
Daj mu czas na odpowiedź i upewnij się, że usłyszał oraz zrozumiał komunikat. Brak kontaktu wzrokowego czy nietypowa mimika nie świadczą o braku zainteresowania rozmową. Jeśli podopieczny również niedosłyszy, sposób rozmowy musi uwzględniać oba ograniczenia. Samo pokazanie przedmiotu lub zapisanie informacji może nie wystarczyć. Uzgodnij z seniorem skuteczny sposób kontaktu; pomocne wskazówki znajdziesz w poradniku o komunikacji z niedosłyszącym seniorem.
Stałe miejsca rzeczy, oświetlenie i uzgodniona organizacja domu
Dla podopiecznego ustalone miejsce kubka lub telefonu jest częścią orientacji w domu. Odkładanie ich „tam, gdzie będzie wygodniej” może utrudnić zwykłą czynność. To senior decyduje, gdzie leżą jego rzeczy. Podczas sprzątania odkładaj je na miejsce, a potrzebną zmianę najpierw uzgodnij i zapowiedz.
Na początku zlecenia zaproponuj wspólne przejście po pokoju i mieszkaniu. Pozwól podopiecznemu pokazać jego układ dnia i miejsca, z których korzysta. Opisuj położenie rzeczy tam, gdzie potrzebuje wyjaśnienia, i umożliwiaj poznanie najważniejszych przedmiotów dotykiem. W znanym domu nie musi uczyć się wszystkiego od nowa tylko dlatego, że przyjechała nowa opiekunka.
Przejścia pozostawiaj wolne. Torba z zakupami lub odkurzacz odstawiony na chwilę na trasie do łazienki stają się nieoczekiwaną przeszkodą. Drzwi pozostawiaj całkowicie otwarte albo zamknięte, zamiast uchylonych w przejściu. Więcej o porządku na drodze podopiecznego znajdziesz w poradniku o zapobieganiu upadkom seniora.
Zapytaj, co ułatwia mu dostrzeganie przedmiotów. Pomocna bywa kolorowa podkładka pod szklankę, ręcznik odróżniający się od ściany lub rozpoznawalne oznaczenie położenia włącznika. Kontrast i oświetlenie dobierajcie indywidualnie: światło ma pomagać, bez oślepiania i uciążliwych odbić. Zmiany uzgadniaj z seniorem i rodziną. Większe dostosowania oświetlenia, oznaczenia schodów czy przebudowę rodzina powinna omówić z podopiecznym i odpowiednim specjalistą, który zajmie się fachowym wykonaniem.
Towarzyszenie w poruszaniu się bez automatycznego wyręczania
Najpierw zapytaj, czy senior potrzebuje towarzyszenia. Po znanej trasie może poruszać się samodzielnie, a wsparcia oczekiwać dopiero w nowym miejscu. Jeżeli chce, żebyś go prowadziła, zaproponuj ramię. Nie chwytaj go znienacka, nie ciągnij i nie popychaj przed sobą.
Przy sposobie prowadzenia odpowiednim do jego mobilności senior chwyta oferowane ramię mniej więcej na wysokości łokcia, a Ty idziesz przed nim. Powiedz, dokąd idziecie. W trakcie zapowiadaj skręt i przeszkody; przy schodach określ, czy prowadzą w górę, czy w dół, i zatrzymaj się przed nimi na chwilę. Dostosuj tempo do podopiecznego.
Sposób towarzyszenia musi odpowiadać jego sprawności, zaleceniom i otrzymanemu instruktażowi. Oferowane ramię służy orientacji podczas prowadzenia i nie zastępuje zaleconego sprzętu do poruszania się. Jeśli senior potrzebuje podtrzymywania ciężaru ciała, nie traktuj tego opisu jako instrukcji takiej pomocy.
Na końcu drogi doprowadź go do uzgodnionego punktu, na przykład krzesła, stołu lub poręczy. Powiedz, gdzie się znajduje, zamiast pozostawiać go na środku pomieszczenia. Zanim odejdziesz, ustal, czy będzie chciał pomocy przy powrocie.
Pomoc przy ubraniu i posiłku dopasowana do tego, co senior robi sam
Przy ubieraniu ustal, czy podopieczny sam wybiera garderobę, czy chce usłyszeć opis przygotowanych rzeczy. Możesz powiedzieć: „Na łóżku leżą granatowe spodnie i jasna koszula”. To pozwala mu zdecydować, co założy. Ubrania odkładaj zgodnie z uzgodnionym układem, a ewentualnej pomocy fizycznej udzielaj według zasad zapowiadania dotyku opisanych wcześniej.
Przy posiłku najpierw powiedz, co przynosisz i gdzie ustawiasz naczynia. Jeżeli seniorowi odpowiada opis tarczy zegara, używaj go do wskazywania potraw na talerzu: „Ziemniaki są na godzinie trzeciej, mięso na dziewiątej”. Taki opis odnosi się do talerza widzianego z jego miejsca. Sprawdź, czy ten sposób jest dla niego czytelny.
Nie nalewaj kubka ani szklanki po brzegi. Uzgodniony kontrast, na przykład biały talerz na ciemnej podkładce, może ułatwić odnalezienie naczynia. Słaby wzrok sam w sobie nie oznacza potrzeby karmienia. Gdy senior je sam, Twoja pomoc obejmuje przygotowanie stołu i informacje potrzebne do orientacji.
Zajęcia i kontakt z otoczeniem dopasowane do zainteresowań
Zapytaj, co lubi i jak dotąd spędzał czas. Jeżeli interesuje się wiadomościami, zaproponuj głośne przeczytanie wybranego artykułu i rozmowę o nim. Przy telewizji ustal, czy chce słownego objaśnienia tego, co dzieje się na ekranie. Radio lub audiobook mają sens wtedy, gdy odpowiadają jego upodobaniom. Pocztę czytaj za jego zgodą.
Znana gra z wyczuwalnymi elementami albo spacer lubianą trasą to kolejne możliwości. Jeśli senior korzysta już z funkcji czytania tekstu na głos w telefonie, uwzględnij ją w codziennych zajęciach. Nie trzeba zastępować znanych sposobów nowym urządzeniem tylko dlatego, że jest przeznaczone dla osób słabowidzących.
Przed wspólnym zajęciem zapytaj, jakiej pomocy potrzebuje, żeby wziąć udział. Gdy przychodzą goście, poproś, żeby się przedstawili i mówili bezpośrednio do niego. Pozostaw mu miejsce w rozmowie, także wtedy, gdy potrzebuje dodatkowego wyjaśnienia, kto właśnie zabrał głos.
Przekazanie ustaleń zmienniczce oraz zgłaszanie nowych trudności
Co powinno pozostać stałe po zmianie opiekunki?
Wszystkie osoby pomagające w domu powinny znać uzgodniony sposób wsparcia. Przy przekazaniu zlecenia pokaż zmienniczce działające rozwiązania i wyjaśnij ich znaczenie dla seniora. W notatce uwzględnij:
- czynności, które podopieczny wykonuje sam, oraz sytuacje, w których prosi o pomoc;
- stałe miejsca przedmiotów, ustawienia oświetlenia i pomocne kontrasty;
- przyjęty sposób zapowiadania czynności, towarzyszenia w chodzeniu i opisywania posiłku.
Poproś, żeby nie zmieniała od razu tego, co się sprawdza. Szczegóły organizacji przekazania obowiązków znajdziesz w naszym poradniku o pracy ze zmienniczką w Niemczech.
Stopniowe trudności i nagłe pogorszenie wymagają różnej reakcji
Jeśli podopieczny coraz częściej potrąca przedmioty lub przestaje czytać, opisz konkretnie, co zauważyłaś i od kiedy. Przekaż obserwacje rodzinie lub Pflegedienst, aby mogły zostać omówione z lekarzem. Nie tłumacz ich samodzielnie wiekiem i nie stawiaj diagnozy. Sposób przekazywania informacji i podział zadań omawiamy w poradniku o współpracy z Pflegedienst.
Nagła utrata wzroku albo wyraźne nagłe pogorszenie widzenia wymagają niezwłocznego kontaktu z okulistą lub dyżurem okulistycznym. Pilność oceny nagłej utraty widzenia wskazuje klinika okulistyczna Uniwersytetu w Dreźnie. Zorganizowanie pomocy medycznej ma pierwszeństwo; rozmowa z koordynatorem nie może jej opóźniać. Sprawy zlecenia i potrzebną zmianę zakresu opieki omawiaj ze swoim koordynatorem.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnych zaleceń lekarza, porady ani instruktażu. Konkretne warunki zlecenia wymagają sprawdzenia umowy i rozmowy z koordynatorem.