Zanim powtórzysz zdanie głośniej, podejdź do podopiecznego, zwróć jego uwagę i wyłącz telewizor. Potem powiedz jedną rzecz, patrząc w jego stronę. To dobry punkt wyjścia, gdy codzienna rozmowa kończy się kolejnym „Co?” albo odpowiedzią, która nie pasuje do pytania.
Uwaga na nagłe pogorszenie słuchu. Jeśli senior nagle słyszy gorzej niż zwykle, potrzebny jest pilny kontakt z lekarzem.
Zacznij od warunków rozmowy
Najpierw uwaga podopiecznego
Nie omawiaj ważnych spraw z kuchni, kiedy senior siedzi w salonie. Podejdź od strony, z której może Cię zauważyć, zwróć się do niego w przyjęty w domu sposób i poczekaj, aż skupi na Tobie uwagę. Jeśli ogląda program lub czyta, daj mu chwilę na przerwanie tej czynności.
Usiądź lub stań tak, aby dobrze widział Twoją twarz. Mów w jego stronę, bez zasłaniania ust dłonią i bez odwracania głowy w połowie zdania. Nie musisz pochylać się do ucha. Zapytaj podopiecznego, z jakiej odległości i z której strony najwygodniej mu z Tobą rozmawiać. Uwzględnij jego odpowiedź w codziennej rutynie.
Mniej dźwięków w tle
Na czas rozmowy zaproponuj wyciszenie telewizora lub radia. Gdy pracuje okap albo trwa głośne sprzątanie, odłóż rozmowę o ważnych sprawach na spokojniejszą chwilę. Przy stole poproś pozostałe osoby, żeby mówiły po kolei.
Nie próbuj jednocześnie omawiać wyjścia do lekarza, odkładać naczyń i rozmawiać z rodziną przez telefon. Przerwij inne czynności na czas przekazania informacji. Dzięki temu także Ty łatwiej zauważysz, czy odpowiedź seniora dotyczy tego, o co pytałaś.
Spokojnie, wyraźnie, po jednej rzeczy
Mów naturalnym, spokojnym głosem. Nie wykrzykuj komend i nie przeciągaj sztucznie każdej sylaby. Głośność uzgodnij z podopiecznym: zapytaj, czy tak jest mu wygodnie słuchać. Krótki komunikat powinien zawierać jedną prośbę albo jedną informację.
Zamiast mówić: „Proszę wstać, założyć sweter, bo zaraz wychodzimy, a jeszcze trzeba zabrać dokumenty”, zacznij od zapowiedzi: „Za chwilę wychodzimy”. Poczekaj na reakcję. Dopiero potem przejdź do następnego kroku. Nie chodzi o pośpiech ani o wydawanie poleceń, lecz o rozmowę, w której senior ma czas odpowiedzieć.
Jak upewnić się, że podopieczny zrozumiał informację
Podopieczny patrzy na Ciebie i kiwa głową, ale po chwili pyta, co teraz będziecie robić. W takiej sytuacji nie przypisuj mu od razu nieuwagi lub niechęci. Samo „tak” nie potwierdza jeszcze konkretnego ustalenia.
Gdy powtarzanie nie pomaga, sformułuj myśl inaczej
Jeżeli senior ponownie prosi o wyjaśnienie, nie powtarzaj w kółko całej wypowiedzi. Skróć ją albo użyj innego, znanego mu sformułowania. Możesz też wskazać przedmiot, którego dotyczy rozmowa, na przykład sweter lub kubek. Gest powinien wspierać wypowiedź, a nie zastępować pytanie o zgodę.
Przy informacji o wizycie rozdziel dwa elementy: najpierw powiedz, kto przychodzi, a następnie o której godzinie. Jeśli podopieczny chętnie korzysta z zapisanych wiadomości, zaproponuj krótką notatkę z godziną. Ustal z nim, czy taki sposób rzeczywiście mu odpowiada.
Potwierdź treść bez egzaminowania
Pytanie „Zrozumiał pan?” łatwo zamyka rozmowę. Przy ważnym ustaleniu lepiej wrócić do jego konkretnej części. Możesz powiedzieć: „Chcę mieć pewność, że powiedziałam to jasno. Na którą godzinę mamy być gotowi?”. Przy wyborze napoju wystarczy: „Czyli wybiera pan herbatę?”.
Nie proś o odtwarzanie każdej wypowiedzi. Potwierdzaj przede wszystkim ustalenia, od których zależy następna czynność, na przykład porę wyjścia, zgodę na pomoc czy wybór napoju. Jeśli odpowiedź nadal jest niejasna, zrób przerwę i spróbuj ponownie w spokojnych warunkach. Nie przytakuj tylko po to, aby zakończyć trudną wymianę zdań.
Nie myl niedosłuchu z barierą językową
Sprawdź również własny komunikat: czy powiedziałaś jasno, czego dotyczy pytanie, i czy użyłaś zrozumiałych słów. Nie zakładaj automatycznie, że każda trudność wynika z niedosłuchu seniora. Z drugiej strony powtarzające się prośby o powtórzenie nie oznaczają same w sobie, że źle mówisz po niemiecku.
Niedosłuch podopiecznego nie zmniejsza potrzeby znajomości niemieckiego. Nadal potrzebujesz go do rozmowy o jego potrzebach, rozumienia odpowiedzi oraz przekazywania informacji osobom zaangażowanym w opiekę. Dostosowanie sposobu mówienia uzupełnia te umiejętności.
Jak porozumiewać się przy codziennych czynnościach
Najłatwiej utrwalić kilka sposobów porozumiewania się podczas czynności, które powtarzają się każdego dnia. Poniższe przykłady pokazują, jak formułować komunikaty po polsku. W domu podopiecznego używaj języka, w którym się porozumiewacie. Zwracaj się do niego w przyjęty w domu sposób, z szacunkiem należnym dorosłej osobie.
Sytuacja | Przykładowy komunikat | Co potwierdzić przed działaniem |
|---|---|---|
Wybór napoju | „Napije się pan herbaty czy wody?” | Powtórz wybrany napój, zanim go przygotujesz. |
Pomoc w ubieraniu | „Czy mogę pomóc panu założyć sweter?” | Poczekaj na zgodę; dopiero potem zapowiedz kolejny ruch. |
Higiena | „Przygotowałam ręcznik. Czy możemy zacząć?” | Upewnij się, że podopieczny wie, co proponujesz, i jest gotowy. |
Wstawanie z fotela | „Czy jest pan gotowy do wstania?” | Uzgodnij moment rozpoczęcia zgodnie ze znanym sposobem pomocy. |
Zapowiedź wizyty | „Dzisiaj przyjdzie córka. Będzie o piętnastej.” | Potwierdź godzinę; w razie potrzeby zapisz ją za zgodą seniora. |
Przy higienie i ubieraniu zapowiadaj kontakt
Zanim dotkniesz podopiecznego lub zaczniesz pomagać mu w ubieraniu, powiedz, co chcesz zrobić, i poczekaj na odpowiedź. Nie traktuj braku protestu jako wystarczającego potwierdzenia. Jeśli senior odsuwa rękę albo wygląda na zaskoczonego, przerwij czynność i ponownie wyjaśnij, co chcesz zrobić.
W łazience ustalenia przekaż przed odkręceniem wody. Przy ubieraniu pokazuj tę rzecz, o której właśnie mówisz. Unikaj równoczesnego zapowiadania kilku kolejnych czynności. Jeżeli podopieczny odmawia pomocy, uszanuj odpowiedź i zapytaj, czego potrzebuje w tej chwili.
Przed ruchem potrzebne jest wspólne ustalenie
Gdy pomagasz seniorowi wstać, nie rozpoczynaj ruchu, dopóki nie masz pewności, że wie, co zamierzasz zrobić, i jest gotowy. Jeżeli nie zrozumiał komunikatu, przerwij przygotowania i powtórz go. Pomagaj wyłącznie w sposób ustalony dla tego podopiecznego, zgodnie ze swoimi umiejętnościami i zakresem obowiązków.
Podczas wizyty rozmawiajcie z seniorem
Gdy przychodzi rodzina albo personel Pflegedienst, zadbaj o to, by podopieczny pozostawał uczestnikiem rozmowy. Poproś o zabieranie głosu po kolei i kierowanie pytań bezpośrednio do niego. Daj mu czas na odpowiedź, zanim sama zaczniesz odpowiadać w jego imieniu.
Za jego zgodą przekaż odwiedzającym krótką wskazówkę, która sprawdza się w domu, na przykład: „Proszę mówić do niego od przodu, po wyciszeniu telewizora”. Unikaj omawiania jego trudności ponad jego głową.
Aparat słuchowy: pomoc według instrukcji konkretnego modelu
Na początku ustal, co podopieczny robi sam, a w czym potrzebuje Twojej pomocy. Jeśli sam zakłada i odkłada aparat, nie przejmuj tej czynności bez potrzeby. Zapytaj, czy wystarczy przypomnienie lub podanie etui.
Poproś o pokazanie codziennej obsługi
Przed samodzielną pomocą potrzebujesz instrukcji używanego urządzenia oraz pokazu czynności, które masz wykonywać. Nie zakładaj, że aparat działa tak samo jak model znany z poprzedniego zlecenia. Ustal:
- gdzie znajduje się instrukcja i jak rozpoznać model urządzenia;
- jak wygląda jego codzienne zasilanie i które akcesoria do niego należą;
- gdzie senior odkłada aparat i jakiej pomocy oczekuje od Ciebie;
- komu zgłosić problem oraz kto organizuje kontakt z osobą odpowiedzialną za urządzenie.
Zakres pomocy omów z koordynatorem, jeśli jest niejasny lub różni się od wcześniejszych ustaleń. Samo przekazanie Ci urządzenia przez rodzinę nie wyjaśnia jeszcze, jak bezpiecznie z niego korzystać.
Przy ładowaniu liczą się wymagania urządzenia
Przykładowo polska instrukcja aparatów Phonak Audéo P-R i P-RT wskazuje, że przed rozpoczęciem ładowania aparat musi być suchy. To konkretna wskazówka producenta dla tych modeli. Sposób ładowania i postępowanie z urządzeniem podopiecznego sprawdzaj w jego własnej instrukcji.
Jeżeli nie potrafisz rozpoznać sygnału urządzenia albo nie wiesz, czy jest gotowe do użycia, poproś o wyjaśnienie. Nie stosuj przypadkowych akcesoriów ani rozwiązań zapamiętanych z innego domu.
Gdy senior nie chce korzystać z aparatu
Zapytaj spokojnie o powód. Może powiedzieć, że coś mu przeszkadza, że odczuwa ból albo że nie chce go teraz zakładać. Przyjmij tę informację bez nacisku. Nie zakładaj urządzenia na siłę.
Zapisz dokładnie, co zgłasza podopieczny, i przekaż to zgodnie z ustaloną drogą kontaktu. Przy problemach z działaniem aparatu zwróć się o pomoc do protetyka słuchu. Ból lub zmianę słuchu zgłoś personelowi medycznemu; nagłe pogorszenie wymaga pilnego kontaktu z lekarzem zgodnie z zasadami opisanymi dalej. Do czasu wyjaśnienia sytuacji korzystaj z uzgodnionego sposobu rozmowy, który senior akceptuje.
Co zapisać i przekazać na zleceniu
Ustalenia z pierwszych dni
Zapytaj podopiecznego i osoby przekazujące opiekę, jak dotychczas wyglądała codzienna komunikacja. Czy senior sam prosi o powtórzenie? Czy korzysta z krótkich zapisanych wiadomości? Kto zna obsługę jego aparatu? Od razu ustal też osobę kontaktową na wypadek nowych trudności.
Takie informacje włącz do organizacji pobytu opisanej w naszym poradniku „Pierwszy tydzień opiekunki na zleceniu”. Nie musisz pierwszego dnia znać wszystkich odpowiedzi. Powinnaś jednak wiedzieć, kogo zapytać przed wykonaniem nieznanej czynności.
Krótka notatka zamiast oceny zachowania
Zamiast zapisu „Nie współpracuje i niczego nie słucha” opisz sytuację: „Podczas śniadania trzy razy prosił o powtórzenie godziny wizyty. Telewizor był włączony. Po jego wyłączeniu i zapisaniu godziny potwierdził ustalenie”. To przykładowa notatka, pokazująca, jak oddzielić obserwację od interpretacji.
Przy zgłoszeniu podaj, kiedy pojawiła się trudność, na czym polegała i co powiedział sam senior. Dopisz, czy sytuacja różni się od poprzednich dni. Szczególnie cenne są jego własne słowa, na przykład: „Od rana słyszę gorzej”. Nie zastępuj ich własnym rozpoznaniem.
Jeżeli w domu działa zespół pielęgniarski, przyda Ci się nasz poradnik o komunikacji z Pflegedienst. Ustalenia organizacyjne dotyczące Twojego zlecenia omawiaj ze swoim koordynatorem.
Nie przypisuj nowych oznak wycofania od razu niedosłuchowi
Znane trudności słuchowe nie powinny przesłaniać innych zmian w codziennym zachowaniu. Jeśli senior przestaje uczestniczyć w rozmowach lub rezygnuje z zajęć, które wcześniej lubił, zapisz, od kiedy to obserwujesz, i zgłoś zmianę. Nie musisz samodzielnie ustalać jej przyczyny.
Sposób takiej obserwacji rozwijamy w artykule „Apatia, wycofanie i obniżony nastrój u seniora. Co może zrobić opiekunka?”. Punktem odniesienia jest zwykły sposób funkcjonowania konkretnego podopiecznego.
Nagła zmiana słuchu wymaga pomocy medycznej
Jeśli podopieczny nagle słyszy wyraźnie gorzej, nie odkładaj kontaktu z lekarzem do następnej rutynowej wizyty. Dotyczy to również sytuacji, gdy od dawna ma niedosłuch albo korzysta z aparatu. Nie czekaj, aż kolejne próby rozmowy wyjaśnią problem.
Niemiecki federalny portal zdrowotny gesund.bund.de w informacji o nagłym ubytku słuchu (po niemiecku) opisuje zmianę pojawiającą się w ciągu minut lub godzin, zwykle w jednym uchu. Podopieczny może również zgłaszać uczucie ucisku lub wrażenie „waty w uchu”. Przyczynę ocenia lekarz.
Zanotuj czas zauważenia zmiany i słowa seniora. Zorganizuj pilny kontakt medyczny, informując także osobę odpowiedzialną za opiekę. W Niemczech poza zwykłymi godzinami pracy przychodni pomoc w uzyskaniu oceny medycznej w pilnej sytuacji, która nie zagraża życiu, zapewnia numer 116117. Rozmowa telefoniczna odbywa się po niemiecku. Powiadomienie koordynatora nie zastępuje takiego kontaktu.
Jeżeli jednocześnie pojawiają się nagłe trudności z mówieniem, opadnięcie części twarzy lub osłabienie ręki, dzwoń pod 112. Są to objawy alarmowe wskazane również w informacji NFZ na portalu Pacjent.gov.pl dotyczącej udaru. Nie czekaj na odpowiedź rodziny ani koordynatora przed wezwaniem pomocy.
Ustal wsparcie przed wyjazdem
Przed przyjęciem zlecenia zapytaj, jak podopieczny porozumiewa się na co dzień i jakiej pomocy oczekuje przy aparacie słuchowym. Poproś o konkretne informacje dotyczące rozmowy, codziennych czynności i osoby, do której zgłasza się trudności.
Jeśli przygotowujesz się do wyjazdu, skontaktuj się z nami w Berlin Opiekunki, aby omówić pytania dotyczące zlecenia. Jeżeli już pracujesz u podopiecznego, nowe potrzeby i niejasności w zakresie pomocy omów ze swoim koordynatorem. Przygotuj dwa lub trzy konkretne przykłady sytuacji, które sprawiają trudność. Ułatwi to ustalenie, jakie informacje i wsparcie są Ci potrzebne.
Artykuł ma charakter informacyjny i dotyczy codziennej komunikacji. Nie zastępuje oceny lekarza ani instrukcji używanego aparatu słuchowego. Nagłe pogorszenie słuchu wymaga pilnego kontaktu medycznego.